Τα συμμετοχικά δικαιώματα των εργαζομένων, 2012

Το βιβλίο του δικηγόρου κ. Αστερίου Λαχανά με θέμα: «Τα συμμετοχικά δικαιώματα των εργαζομένων στους επιχειρηματικούς ομίλους κοινοτικής κλίμακας και στις Ευρωπαϊκές Εταιρείες» αποτελεί μία νομική προσέγγιση του θεσμού της συμμετοχής των εργαζομένων στις υπερεθνικές επιχειρήσεις και ομίλους επιχειρήσεων.

Ο συγγραφέας αναζητά τους λόγους που επιβάλλουν από δικαιοπολιτική άποψη την καθιέρωση μηχανισμών συμμετοχικής παρέμβασης των εργαζομένων σε διεθνικό – ευρωπαϊκό επίπεδο και διερευνά το εάν οι σχετικές κοινοτικές Οδηγίες (ιδίως η Οδηγία 94/45/ΕΚ, όπως αυτή αναδιατυπώθηκε με την Οδηγία 2009/38/ΕΚ, αλλά και η Οδηγία 2001/86/ΕΚ) καθώς επίσης και οι σχετικές εθνικές ρυθμίσεις για την ενσωμάτωσή τους στο εσωτερικό δίκαιο των κρατών μελών (ιδίως για την Ελλάδα το Π.Δ. 40/1997 -και ήδη ο Ν. 4052/12- και το Π.Δ. 91/2006) μπορούν πράγματι – και σε ποιο βαθμό – να διασφαλίσουν την αποτελεσματική άσκηση και ουσιαστική ενίσχυση των διεθνικών συμμετοχικών δικαιωμάτων των εργαζομένων στους μεγάλους υπερεθνικούς ομίλους που δραστηριοποιούνται σε ευρωπαϊκό έδαφος.

Μετά από μία ενδελεχή εξέταση της υφιστάμενης κατάστασης και των ισχυουσών διατάξεων, το βασικό συμπέρασμα που συνάγεται είναι ότι το κοινοτικό δίκαιο της συμμετοχής των εργαζομένων, ιδίως στους τομείς της ενημέρωσης και της διαβούλευσης, έχει αναπτυχθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, συμβάλλοντας στην αναγνώριση και την εμπέδωση των σχετικών δικαιωμάτων σε όλα τα κράτη μέλη της Ε.Ε., ακόμη και σε εκείνα όπου οι συμμετοχικοί θεσμοί ήταν μέχρι πρότινος σχεδόν άγνωστοι (όπως π.χ. στο ΗΒ και την Ιρλανδία). Παρά όμως τα θετικά βήματα που έγιναν, η κατοχύρωση των συμμετοχικών δικαιωμάτων των εργαζομένων σε διεθνικό επίπεδο, σε επίπεδο δηλαδή επιχειρήσεων και ομίλων με σύνθετη – διεθνική δομή και διασυνοριακή δράση, δεν είναι ακόμη πλήρης ούτε επαρκής. Οι σχετικές κοινοτικές Οδηγίες έχουν περιορισμένο πεδίο εφαρμογής, εμφανίζουν δε σημαντικές αδυναμίες και ελλείψεις οι οποίες αναλύονται διεξοδικά στα επί μέρους κεφάλαια. Επιπλέον, σε ό,τι αφορά ειδικά στο ζήτημα της εκπροσώπησης των εργαζομένων στα όργανα εποπτείας και διοίκησης των «Ευρωπαϊκών Εταιρειών», των «Ευρωπαϊκών Συνεταιρισμών», αλλά και των εταιρειών που προκύπτουν από διασυνοριακές συγχωνεύεις κεφαλαιουχικών εταιρειών, ούτε η Οδηγία 2001/86/ΕΚ ούτε οι σχετικές Οδηγίες 2002/73/ΕΚ και 2005/56/ΕΚ προβλέπουν την καθιέρωση κάποιου συγκεκριμένου είδους ή ποσοστού συμμετοχής των εργαζομένων, αλλά αποσκοπούν απλά στη διατήρηση των κεκτημένων συμμετοχικών δικαιωμάτων που απορρέουν από ήδη ισχύουσες κατά την ημερομηνία σύστασης των νομικών αυτών προσώπων διαδικασίες και ρυθμίσεις.

Το ζητούμενο, κατά το συγγραφέα, είναι πλέον η επέκταση των δικαιωμάτων για ενημέρωση, διαβούλευση και συμμετοχή των εργαζομένων σε όλες τις πολυεθνικές επιχειρήσεις και ομίλους επιχειρήσεων κάθε νομικής μορφής που δραστηριοποιούνται σε ευρωπαϊκό έδαφος και η εξάλειψη των αδυναμιών και ελλείψεων που εμφανίζουν οι ισχύουσες στον τομέα αυτό νομοθετικές ρυθμίσεις, έτσι ώστε οι προβλεπόμενες από το ευρωπαϊκό δίκαιο συμμετοχικές διαδικασίες να καταστούν πράγματι γνήσιες και ουσιαστικές και να διασφαλίζουν σε κάθε περίπτωση τη δυνατότητα αποτελεσματικής συμμετοχικής παρέμβασης των εργαζομένων στη διαδικασία λήψης των επιχειρηματικών αποφάσεων. Προς την κατεύθυνση αυτή ο συγγραφέας διατυπώνει συγκεκριμένες νομοθετικές προτάσεις για τη βελτίωση του θεσμικού πλαισίου τόσο σε εθνικό όσο και σε ενωσιακό επίπεδο.

Περιεχόμενα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

XIΠΡΟΛΟΓΟΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ

XIΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ

IΜΕΡΟΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

4ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Απαραίτητες ορολογικές διευκρινήσεις και επισημάνσεις

1.1. Η σύγχρονη έννοια της συμμετοχής των εργαζομένων στις επι-

4χειρήσεις

51.2 Αντιδιαστολή από συγγενείς έννοιες

7ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. Το Δίκαιο και η πρακτική των κρατών μελών στον το-μέα της «συμμετοχής»

IIΜΕΡΟΣ

Η «ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ» ΑΠΟ ΤΗ ΣΚΟΠΙΑ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΓΕΝΟΥΣ ΕΝΩΣΙΑΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ

19ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. Ο νομιμοποιητικός χαρακτήρας των διατάξεων της Συνθήκης

25ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. Η συμμετοχή ως θεμελιώδες κοινωνικό δικαίωμα των εργαζομένων

IIIΜΕΡΟΣ

Η «ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ» ΣΤΟ ΠΑΡΑΓΩΓΟ ΕΝΩΣΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

37ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. Διαδικασίες ενημέρωσης και διαβούλευσης σε επιχειρήσεις και ομίλους επιχειρήσεων κοινοτικής κλίμακας

375.1. Ιστορική αναδρομή

5.2. Συνοπτική περιγραφή των βασικών ρυθμίσεων της Οδηγίας

94/45/ΕΚ, όπως αυτή τροποποιήθηκε με τις Οδηγίες 97/74/ΕΚ,

432006/109/ΕΚ και 2009/38/ΕΚ

48ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. Τα τρωτά σημεία του ισχύοντος θεσμικού πλαισίου και τα κρίσιμα ερμηνευτικά ζητήματα που ανακύπτουν

486.1. Ο σκοπός της Οδηγίας και του Νόμου για τα Ε.Σ.Ε.

506.2. Το εφαρμοστέο δίκαιο

6.3. Ο χρόνος, ο τρόπος και το περιεχόμενο της διαδικασίας ενημέρω-

51σης και διαβούλευσης

626.4. Ζητήματα «τοπικά» και ζητήματα «διακρατικά»

6.5. Κατανομή αρμοδιοτήτων μεταξύ «εθνικών» και «ευρωπαϊκών»

64συμβουλίων εργαζομένων

6.6. Προϋποθέσεις κύρους των συλλογικών συμφωνιών (διαδικασία

66διαπραγμάτευσης – ελάχιστο περιεχόμενο)

746.7. Η εμπειρία από τις συναφθείσες ήδη συλλογικές συμφωνίες

α) Η εκπροσώπηση των εργαζομένων κατά τη διεξαγωγή των δια-

75πραγματεύσεων και την υπογραφή των συμφωνιών

76β) Ο ορισμός της έννοιας του ομίλου

76γ) Η εμβέλεια των διαδικασιών ενημέρωσης και διαβούλευσης

δ) Σύγκληση εκτάκτων συνεδριάσεων μεταξύ των μελών της κ.δ.

78και του Ε.Σ.Ε.

80ε) Συμβούλια μικτής σύνθεσης

836.8. Η νομική φύση των συμφωνιών

856.9. Το Locus Standi της Ε.Δ.Ο. και του Ε.Σ.Ε.

6.10. Η ύπαρξη «ισχύουσας» συμφωνίας ως λόγος απαλλαγής από τις

90υποχρεώσεις που απορρέουν από την Οδηγία και το Νόμο

6.11. Η ανεπάρκεια των προβλεπόμενων ποινικών και διοικητικών

96κυρώσεων

α) Ο αποκλεισμός των συλλογικών συμφωνιών από το πραγματι-

98κό του άρθρου 73 του Ν. 4052/12

β) Η ασάφεια του άρθρου 73 ως προς τις πράξεις ή παραλείψεις που

αποσκοπούν στην παρακώλυση των δικαιωμάτων ενημέρωσης

101και διαβούλευσης

1036.12. Αξιοποίηση των μηχανισμών ευθύνης του ιδιωτικού δικαίου

106α) Αξιώσεις εργαζομένων

108β) Δικαστική προστασία

112γ) Ασφαλιστικά Μέτρα

1186.13. Το ενδεχόμενο αγωνιστικής δράσης εκ μέρους των εργαζομένων

118α) Συλλογική επίσχεση εργασίας

119β) Απεργία

1206.14. Συμπέρασμα

123ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7. Αναγκαίες διορθωτικές ρυθμίσεις προσαρμογής του εθνικού Δικαίου

1237.1. Εφαρμοστέο Δίκαιο

1247.2. Ορισμοί εννοιών

1247.3. Ελάχιστο αναγκαίο περιεχόμενο των συμφωνιών

1257.4. Ελλιπής – άκυρη συμφωνία

7.5. Ένταξη των «ισχυουσών συμφωνιών» στο βασικό ρυθμιστικό

126πλαίσιο του Νόμου

7.6. Διεύρυνση των αρμοδιοτήτων της Επιτροπής Προστασίας Συνδι-

127καλιστικών Στελεχών

1287.7. Κυρώσεις

1287.8. Διαδικαστικά ζητήματα

α) Δυνατότητα προσβολής της απόφασης περί εκλογής ή διορι-

128σμού εκπροσώπου στην Ε.Δ.Ο. ή το Ε.Σ.Ε.

β) Δυνατότητα προσβολής ελαττωματικής απόφασης της Ε.Δ.Ο. ή

129του Ε.Σ.Ε.

γ) Καθιέρωση συστήματος δημοσιότητας των συλλογικών συμ-

130φωνιών

δ) Καθιέρωση συστήματος δημοσιότητας των συλλογικών πράξε-

130ων και αποφάσεων της Ε.Δ.Ο. και του Ε.Σ.Ε.

ε) Αποσαφήνιση δικονομικών ζητημάτων (καθορισμός αρμοδίου

δικαστηρίου και προσήκουσας διαδικασίας για την εκδίκαση

131των διαφορών)

1317.9. Τελική παρατήρηση

133ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8. Η ανάγκη νέας ριζικής αναθεώρησης των ευρωπαϊκών Οδηγιών για τα Ε.Σ.Ε.

8.1. Η τελευταία αναθεώρηση της Οδηγίας 94/45/ΕΚ με τη θέσπιση

133της Οδηγίας 2009/38/ΕΚ

8.2. Διατάξεις εθνικής εμβέλειας και διατάξεις με εξωεδαφική (υπε-

139ρόρια) εφαρμογή

1408.3. Το ελάχιστο περιεχόμενο των συλλογικών συμφωνιών

1428.4. Ελλιπής – άκυρη συμφωνία

1438.5. Σύντμηση της χρονικής διάρκειας των διαπραγματεύσεων

8.6. Ένταξη των «ισχυουσών συμφωνιών» στο βασικό ρυθμιστικό

144πλαίσιο της Οδηγίας

1468.7. Διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής της Οδηγίας

8.8. Πρόβλεψη ουσιαστικών έννομων συνεπειών και κυρώσεων για τις

148περιπτώσεις αθέτησης των εργοδοτικών υποχρεώσεων

149α) Ακυρότητα εργοδοτικών αποφάσεων

152β) Απαγόρευση συγχωνεύσεων

γ) Αποκλεισμός από επιδοτήσεις -χρηματοδοτήσεις και ανάκτηση

155ήδη εισπραχθέντων κονδυλίων

1608.9. Συμπέρασμα

161ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9. Ο ρόλος των εργαζομένων στην ευρωπαϊκή εταιρεία “SE” – Οι ρυθμίσεις της Οδηγίας 2001/86/ΕΚ

9.1. Ο διεθνικός χαρακτήρας των διαδικασιών ενημέρωσης, διαβούλευ-

162σης και συμμετοχής των εργαζομένων στην “SE”

9.2. Το περιεχόμενο των εννοιών «ενημέρωση», «διαβούλεση» και

165«συμμετοχή»

9.3. Διαπραγματεύσεις με σκοπό τη συναινετική θέσπιση ρυθμίσεων –

Εφαρμογή επικουρικών διατάξεων σε περίπτωση αποτυχίας των

168διαπραγματεύσεων

1709.4. Οι αρμοδιότητες της Ε.Δ.Ο.

9.5. Το περιεχόμενο της συμφωνίας και η επέκταση της συλλογικής

172αυτονομίας των συμβαλλομένων μερών

1779.6. Ειδικότερες προϋποθέσεις κύρους της συμφωνίας

1779.7. Διαρθρωτικές – Δομικές αλλαγές

9.8. Συμμετοχή συνδικαλιστών στα αντιπροσωπευτικά όργανα των

178εργαζομένων

1799.9. Εφαρμοστέο Δίκαιο

1819.10. Η αρχή «πριν και μετά»

9.11. Ο ρόλος της Ε.Δ.Ο. κατά την επιλογή του συστήματος εταιρικής

183διακυβέρνησης (μονιστικού ή δυαδικού) της “SE”

1879.12. Λοιπές ρυθμίσεις

188ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10. Η ενσωμάτωση της Οδηγίας 2001/86/ΕΚ στο ελληνικό Δίκαιο. Το περιεχόμενο του Π.Δ. 91/2006 και τα ζητήματα που ανα-κύπτουν

18910.1. Η εφαρμογή των διατάξεων αναφοράς περί συμμετοχής

189α) Η επιλογή της συμμετοχικής μορφής που θα καθιερωθεί στην SE

β) Η κατανομή των εδρών του εποπτικού ή διοικητικού οργάνου

190της SE

192γ) Ο τρόπος άσκησης των συμμετοχικών δικαιωμάτων

δ) Μη εφαρμογή των διατάξεων αναφοράς περί συμμετοχής στις

194περιπτώσεις σύστασης SE μέσω συγχώνευσης

196ε) Συναινετική εφαρμογή των διατάξεων αναφοράς περί συμμετοχής

19910.2. Η αποτροπή της καταστρατήγησης των περί συμμετοχής διατά-ξεων

10.3. Η αναδιοργάνωση των αντιπροσωπευτικών οργάνων των εργαζο-

μένων (Ε.Δ.Ο. και Ο.Ε.) σε περιπτώσεις διαρθρωτικών αλλαγών που

205συντελούνται μετά τη σύσταση της SE

10.4. Η ανάγκη αποσαφήνισης των αρμοδιοτήτων της Εποπτεύουσας

Αρχής και ανάθεσης συμβουλευτικού ρόλου στο σώμα Επιθεώ-

207ρησης Εργασίας (Σ.ΕΠ.Ε)

21110.5. Η ανεπάρκεια των προβλεπόμενων κυρώσεων

21210.6. Λοιπές αναγκαίες τροποποιήσεις του Π.Δ. 91/2006

212α) Αναδιαπραγμάτευση όρων ισχύουσας συλλογικής συμφωνίας

β) Αναλογική εφαρμογή διατάξεων αναφοράς σε περίπτωση

212ελλιπούς ή άκυρης συμφωνίας

213γ) Ακύρωση εκλογής μέλους της Ε.Δ.Ο. ή του Ο.Ε.

213δ) Ακύρωση ελαττωματικών αποφάσεων της Ε.Δ.Ο. ή του Ο.Ε.

ε) Ακύρωση εκλογής ή διορισμού μέλους του εποπτικού ή του

214διοικητικού οργάνου της εταιρείας

στ) Δημοσιότητα συλλογικών πράξεων και αποφάσεων της

214Ε.Δ.Ο. και του Ο.Ε.

ζ) Αρμοδιότητες επιτροπής προστασίας συνδικαλιστικών

215στελεχών

215η) Εφαρμοστέο δίκαιο

θ) Εκδίκαση διαφορών -Δικαστική και εξώδικη εκπροσώπηση

216των εργαζομένων

21610.7. Συμπέρασμα

IVΜΕΡΟΣ

ΕΠΙΜΕΤΡΟ

219ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11. Συγκεφαλαίωση – Σύνοψη συμπερασμάτων

11.1. Διαδικασίες ενημέρωσης και διαβούλευσης σε επιχειρήσεις και

ομίλους επιχειρήσεων κοινοτικής κλίμακας [Οδηγίες 94/45/ΕΚ,

221και 2009/38/ΕΚ]

22711.2. Ο ρόλος των εργαζομένων στην Ευρωπαϊκή Εταιρεία (SE)

227α) Οι ρυθμίσεις της Οδηγίας 2001/86/ΕΚ

β) Η ενσωμάτωση της Οδηγίας 2001/86/ΕΚ στο εσωτερικό

229δίκαιο μέσω του Π.Δ. 91/2006

11.3. Αναγκαίες διορθωτικές παρεμβάσεις για την ενίσχυση της

233αποτελεσματικότητας του ισχύοντος θεσμικού πλαισίου

24011.4. Τελικό συμπέρασμα

243Ν. 4052/12: Εφαρμογή Μνημονίου2: Ε.Σ.Υ./Φάρμακα/Μετανάστες/Ευρ. Συμβούλιο Εργαζομένων/Προσωρινή Απασχόληση κ.λπ.

262Προεδρικό Διάταγμα υπ’ αριθμ. 91 (ΦΕΚ Α΄ 92 4.5.2006)

278Οδηγία 2001/86/ΕΚ του Συμβουλίου, της 8ης Οκτωβρίου 1001, για τη συμπλήρωση του καταστατικού της ευρωπαϊκής εταιρίας όσον αφο-ρά το ρόλο των εργαζομένων

297Οδηγία 2009/38/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 6ης Μαΐου 2009 για τη θέσπιση ευρωπαϊκού συμβουλίου εργαζο-μένων

329ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Λεπτομέρειες

Συγγραφέας:Αστέριος Γ. Λαχανάς

Αριθμός σελίδων:345

Κωδικός:Σάκκουλα-9789604458394

ISBN: 9789604458394

Εκδόσεις:Σάκκουλα